Наши предки верили, что правильное применение лекарственных трав способствует излечению многих болезней. Для лечения некоторых болезней лучше применять натуральные растительные средства, потому что таблетки имеют побочные эффекты.

Поэтому, как считает энтузиаст народной медицины Матрена Егорова, людям полезно знать о применении лекарственных трав, особенно таких растений, которые растут в их местности.

— Матрена, почему вы считаете вопрос применения трав в лечении важным?

— Эта тема актуальна для того, чтобы не произошла утрата проверенных временем народных способов лечения с использованием натуральных природных средств. У меня медицинское образование и я понимаю насколько важно для нашего здоровья приобщение к традициям народа, бережное отношение к природе и связь поколений. К примеру, в Усть-Алданском районе Якутии часто встречаются полезные растения, которые используются в лекарственной сфере. В традиционной медицине якутов настой травы рекомендуют как кровоостанавливающее средство, для улучшения пищеварения, как ветрогонное и возбуждающее аппетит. Также настой применяют как потогонное и противовоспалительное средство при лихорадке и пневмонии, простудных заболеваниях. Это очень важно знать, поскольку среди населения растет проблема резистентности к лекарственным препаратам. Я сама начала лечиться травами и народной медициной в студенчестве, когда мне сообщили, что у меня резистентность к антибиотикам.

— Говоря о Усть-Алданском улусе, говорят, в этом году был хороший ягодный сезон. Думаю, многим будет не лишним напомнить.

— Среди лекарственных растений Усть-Алданского улуса, действительно много незаменимых ягод. Обычная брусника очень полезна при кашле, простуде, заболеваниях почек, мочевого пузыря, как мочегонное, при для лучшей работы желудка, при повышенном давлении крови, ревматизме. Ягоды брусники имеют широкое применение как вкусный и питательный продукт. Бруснику употребляют в свежем виде, мочат, маринуют. Из нее приготавливают компоты, варенье, соки и др. И все это очень полезно для нас, взрослых, и наших детей.

— Действительно, мы забываем о том, что обычный морс может быть не просто напитком, но и помочь при лечении.

— Я, например, очень люблю клюкву – она прекрасно защищает от инфекций. Ее используют для профилактики и лечения различных заболеваний почек, мочевыводящих путей и мочевого пузыря. Также клюква повышает активность антибиотиков. Клюквенный морс я готовлю своим детям, когда они болеют ангиной, гриппом. Она также полезна при ревматизме.

— Помогают ли наши ягоды при более серьезных заболеваниях?

— Конечно! К примеру, веточки голубики с листьями наилучшее средство при диабете, быстро снижающее уровень сахара в крови. Средство из этого растения помогает при почечных и сердечных отеках. Голубикой лечат болезни почек, сердца, воспаление мочевого пузыря. Об этом есть много информации в интернете, но я считаю, что больше научных трудов и больше освещения поможет нашему населению быть более здоровыми.

— Как и когда вы начали изучать этот вопрос?

— Я всегда была близка к природе, но, получив медицинское образование, изучив много научной литературы, я поняла, что нам и нашим детям лекарственные растения подходят куда более лучше, чем лекарственные препараты из аптеки. К примеру, самая обычная черная смородина – в медицине применяют листья (заготавливают в мае-июне) и ягоды (собирают в июле-августе). Ягоды улучшают работу органов желудочно-кишечного тракта, обладают потогонным и мочегонным свойствами, способствуют общему укреплению организма. Их рекомендуют и используют при поносах, ревматизме, подагре, малокровии. Настои ягод смородины применяют при простудных заболеваниях, кашле, сок полезен при воспалительных заболеваниях рта и горла. Отвары листьев употребляют при водянке, камнях в мочевом пузыре, кожных заболеваниях, золотухе, авитаминозе. А вот малина обладает потогонным и жаропонижающим свойствами, поэтому ее применяют при простудных заболеваниях, гриппе и ангине. Малиновый чай также эффективен при головных болях и упадке сил. Ягоды полезны при желудочных болях, малокровии, для улучшения пищеварения. Настой листьев обладает вяжущим и противовоспалительным действием. Его назначают при гастритах, энтероколитах, желудочных кровотечениях, болезнях дыхательных путей и органов, а также при кожных заболеваниях.

— Действительно. Помню, когда я была маленькая моя тетя – учитель биологии, говорила о том, что даже самый обычный одуванчик может быть очень полезен.

— Это так. Даже одуванчик наши предки использовании при заболеваниях. И вполне успешно! Его корни и листья обладают противовоспалительным, мочегонным, потогонным, отхаркивающим, жаропонижающим, слабительным, антиаллергическим, противоглистным действием, возбуждают аппетит, а также улучшают состояние кожи и общее самочувствие. Из молодых листьев делают салаты, приправы к мясным и рыбным блюдам, добавляют в супы. Никакие зеленые овощи не могут сравниться с одуванчиком по содержанию солей железа, фосфора и кальция. Из соцветий готовят варенье, которое по вкусу напоминает свежий пчелиный мед. Употребляют его с чаем при различных простудных заболеваниях, а поджаренные корни заменяют кофе.

— Я часто покупаю готовые травы ромашки, но сейчас подумала, что можно было бы и самим собирать летом ромашки и делать из него то же что и мы покупаем в аптеке.

— Верно, милые дамы должны знать, что простая ромашка – прекрасное косметическое средство. Если настоем сухих соцветий (100 грамм на 1 л кипятка) умываться по утрам, то кожа становится бархатистой и нежной. Отваром из цветков ромашки аптечной моют голову, что способствует росту и укреплению волос, избавлению от перхоти. И да, ромашку применяют при лечении кожных заболеваний, ран и нарывов, при ревматических болях в суставах, ушибах, для полоскания горла и промывания гнойных ран, язв и нарывов. Она эффективна при заболеваниях желудочно- кишечного тракта, которые сопровождаются болью, спазмами.

— Помню, мы были маленькие в деревне и на ссадины накладывали обычный подорожник.

— Все не случайно. Следует отметить не только наружное лечение им различных ран и ожогов. Например, используя листья подорожника, можно получить эффективное средство для лечения желудочно-кишечного тракта. А крапива, которая растет у многих на даче – средство при ревматизме, болезнях желчного пузыря и печени, заболеваниях с задержкой мочи. Оно заживляет раны, оно также язво-заживляющее, противомикробное и противовоспалительное средство, регулирует обмен веществ.

— У моей мамы все это растет на даче, но сбор и заготовка лекарственных растений – это как будто целая наука. Как правильно собирать лекарственные растения?

— При сборе и заготовке лекарственных растений, особое внимание следует уделить качеству самого растения и месту сбора. Не следует собирать растения в городах, близ дороги и промышленных объектов. Брать вялые, испорченные лекарственные растения не нужно. Растения должны быть свежими. В основном, лекарственные травы следует собирать после испарения росы, в сухую солнечную погоду, или перед вечерней росой. Не следует собирать травы после дождя. Мокрые растения могут запреть, заплесневеть и потеряют свои лечебные свойства. Собранные лекарственные растения (плоды, листья, травы), не рекомендуется мыть, аккуратно сложить в чистую корзину, или другую тару. Не забывайте, что при долгом хранении, растительное сырьё теряет свои свойства и становится бесполезным. Долго можно хранить только кору и некоторые виды корней.

— Важно ведь еще знать, когда их собирать.

— Сбор и заготовка лекарственных трав, как правило, происходит в период полного цветения. Иногда травы собирают в начале цветения. Молодые растения следует срезать под корень, а у растений с толстыми, грубыми стеблями, нужно срезать верхушки. При сборе плодов, особое внимание обратите на качество плода. Плод не должен быть переспелым. Как правило, плоды нужно собирать до полного созревания или спелыми. Все плоды лучше собирать в сухую солнечную погоду, так как мокрые плоды быстро плесневеют и теряют свои целебные свойства. Сухие плоды, как правило, собирают в пасмурные дни, до полного высыхания росы. При сборе листьев травянистых растений, особое внимание нужно уделять качеству собираемого сырья. Листочки должны быть правильной формы, свежие, не пораженные вредителями или погодными условиями. Сбор листьев нужно производить в период цветения, или непосредственно перед цветением растения. После сбора, листья для сушки, укладывают тонким слоем на хорошо проветриваемом пространстве и при необходимости переворачивают по мере их подсыпания. Действительно, это целая наука.

— Вы изучаете все это самостоятельно?

— Вся моя семья очень бережно и трепетно относится к природе. Нам, якутянам, повезло жить на земле очень богатой не только на драгоценные металлы, но и лекарственные травы. И здесь важно помнить, что у всех лекарственных растений имеются противопоказания. Мне очень интересно узнавать изучать эту тему, и я бы хотела создать сообщество таких же энтузиастов. Растения в Якутии действительно очень эффективны при лечении многих болезней и что важно – они доступны, растут как в огороде, так и дома на подоконнике. Кстати, их нельзя применять бесконтрольно и без консультаций специалистов. Поэтому я изучаю научную литературу и была бы рада, чтобы было больше научных работ на эту тему.

Якутия — это не просто «ледяное царство», как ее иногда называют. Это земля с богатейшей уникальной природой и несметными сокровищами лекарственных трав. Несмотря на суровый климат, жизнь здесь полна удивительных открытий, и я призываю местных жителей, которым также интересна тема лекарственных растений быть на связи!

Подготовила Диана Сивцева

Также обсуждали развитие туризма. Министр сообщил, что на это предусмотрена поддержка, включая субсидии в размере 1 000 000 рублей. В следующем году могут появиться и дополнительные федеральные субсидии.

Кроме того, министр предложил активнее развивать Музей-заповедник «Дружба» в селе Соттинцы, чтобы подготовить его к 400-летию Якутска в 2032 году.

Пресс-служба МР «Усть-Алданский улус (район)».

– Василий Петрович, улууһуҥ олохтоохторугар хаһыат нөҥүө бастакы тахсыыгынан эҕэрдэлиибин. Улуус баһылыгын быһыытынан үлэҕэр киирээт даҕаны, нэһилиэктэр актыыптарыттан бөлөҕү кытта көрсөн, олохторун-дьаһахтарын, кыһалҕаларын, инники былааннарын туһунан билистиҥ. Дьэ, төһө түмүктээх кэпсэтиилэр буоллулар?

Хаһаайыстыба салайааччыта Василий Сивцев үлэтин-хамнаһын билиһиннэрдэ, итиэннэ бэйэ бурдугунан оҥоһуллубут килиэбинэн, алаадьынан күндүлээтэ уонна инники өттүгэр бэйэлэрин бурдуктарынан астаан, нэһилиэнньэни хааччыйар баҕа санаалааҕын иһитиннэрдэ. Салгыы нэһилиэк социальнай объектарын көрдүлэр.

Ол кэннэ «Түмсүү» норуот айымньытын киинигэр ыытыллыбыт мунньах олохтоох дьаһалта баһылыга Михаил Белолюбскай дакылаатынан саҕаланна. Билиҥҥи туругунан Баатаҕай нэһилиэгэр статистика көрдөрөрүнэн 540 киһи олорор, оҕо уһуйааныгар 32 оҕо сылдьар, 44 оҕо оскуолаҕа үөрэнэр. Бөһүөлэккэ 14 урбаанньыт, 6 крестьянскай хаһаайыстыбалар үлэлээн олороллор. Анал байыаннай дьайыыга 13 киһи сылдьыбыт, 7 киһи бүтэн кэлбит, 2 киһи сураҕа суох сүппүт, билиҥҥи туругунан 2 киһи байыаннай дьайыыга сулууспалыы сылдьаллар. Сүөһү ахсаана 482, сылгы 736 баара бэлиэтэнэр. Бөһүөлэккэ 217 дьиэ баарыттан 71 дьиэ ититии ситимигэр холбонон олороллор, олор истэригэр 10 социальнай эбийиэк. Быйылгы дьылга Николай Тарскай аатынан спорт саалатыгар, олохтоох балыыһаҕа ис өттүлэригэр быстах өрөмүөннэр ыытыллыбыттар.

Салгыы тэрилтэ салайааччылара бэйэлэрин санааларын тиэрдэн туран, туруорсуулары оҥордулар. Ол курдук Николай Тарскай аатынан Баатаҕай орто оскуолата 1929 сыллааҕы тутуу өрөмүөн күүһүнэн турарын этэн туран, 2029 сылга Николай Тарскай төрөөбүтэ 105, оскуола тэриллибитэ 100 сыллара бэлиэтэнэринэн сибээстээн, саҥа оскуола тутуутун туруорустулар. «Күнчээн» оҕо уһуйааныгар благоустройство, уотун проводтарыгар өрөмүөн, интернет ситимэ холбонуон наадатын эттилэр. Маны таһынан киин котельнай кыамтата кыра буолан нэһилиэк аҥара кыайан холбоммокко олорорун, норуот айымньытын дьиэтэ капитальнай өрөмүөҥҥэ наадыйарын, эдэр специалистарга уопсай дьиэ тутуутун, айан суола мөлтөҕүн уонна да атын боппуруостарга тохтоотулар. Кэлэр 2026 сылга биир дойдулаахтара, история билимин кандидата Дмитрий Дмитриевич Петров төрөөбүтэ 105 сылын туоларын киэҥник бэлиэтииргэ улуус былааҥҥа киллэрэн, тэрээһиннээхтик ыытылларыгар баҕа санааларын тиэртилэр.

Мунньах кыттыылаахтара иһитиннэриилэри истэн баран, Баатаҕай орто оскуолатын бырайыагын оҥорорго, эдэр специалистар дьиэлэрин тутуутун өйүүргэ, норуот айымньытын киинигэр капитальнай өрөмүөн үлэтин ыытарга үлэлэһэргэ, оҕо уһуйаанын толору хааччыллыытын өрөмүөннүүргэ, чааһынай дьиэлэри ититии ситимигэр киллээрии үлэтин сылгыырга, Кэптэни-Баатаҕай айан суолугар өрөмүөн үлэтин ыытарга, Дмирий Петров аатын үйэтитиигэ уонна да атын боппуруостарга бары биир сүбэнэн үлэлииргэ кэпсэттилэр.

Улуус дьаһалтатын пресс-сулууспата.

Улуус дьаһалтатын пресс-сулууспата.

Добро пожаловать на нашу малую территорию! Здесь каждый уголок скрывает свои уникальные особенности и потенциал.
В нашем селе Борогонцы Усть-Алданского улуса Республики Саха (Якутия) проживают около 6, 500 тыс. человек, из них  около 1700  детей и молодежи.
Считаем, что уникальной особенностью нашего села является то, что село находится в крупнейшем в мире аласе Мюрю. Общая площадь территории составляет около 59,075 км². Периметр аласа — 41 км, наибольшая длина (с востока на запад) — 13,2 км, ширина в различных местах колеблется от 3 до 9,6 км. Алас Мюрю расположен между реками Лена и Алдан в заречной зоне республики, входит в зону Лено-Амгинского междуречья. Здесь размещается административный центр Усть-Алданского улуса — село Борогонцы В аласе расположены 3 наслега: Мюрюнский наслег, Хоринский наслег и Хоринский 1 наслег.
В селе две средние общеобразовательные школы,  гимназия, музыкальная, спортивная школы, Центр дополнительного образования детей, станция юных натуралистов, Детский эстетический центр  «Кэнчээри», историко- краеведческий музей им. Сэсэнэ Аржакова, дворцы спорта и культуры, кинотеатр.
Мюрюнская средняя школа № 1 имени Г. В. Егорова, основанная в 1872 году, является одним из старейших учебных заведений Якутии.
Мюрюнская юношеская гимназия «Уолан» имени В. В. Алексеева относится к сети президентских школ Республики Саха (Якутия).
Лауреат международных, всесоюзных, всероссийских фестивалей и смотров, образцовый коллектив России, народный ансамбль «Кэнчээри», основанный в 1972 году бессменным руководителем коллектива Василием Степановичем Парниковым, заслуженным работником культуры РФ и РС(Я).
Из села Борогонцы вышел член-корреспондент Российской академии художеств, народный художник Якутии, живописец Васильев Артур Дмитриевич (род. 1953 г.).
Усть-Алданский улус славится именами героев вой¬ны и труда, внесшими вклад в развитие родной республи¬ки: Г.В. Егоро¬ва – героя Гражданской войны, В.Д. Лонгинова – Героя Советского Союза, М.М. Стрекаловского – Героя России, Д.Г. Бурцева – Героя Труда, Е.И. Бурцевой – Героя Социа¬листического Труда, А.С. Копыриной – Героя Социалисти¬ческого Труда, Н.Д. Бурнашева – полного кавалера ордена Трудовой Славы, М.Н. Готовцева –Героя Труда России, А. М. Неустроева – Героя Российской Федерации, кавалера медали «Золотая Звезда».

#победитель_средавозможностей_ФондТимченко_ДФО

#средавозможностей
#ФондТимченко
#ЕдиныйРесурсныйЦентрЯкутии

[metaslider id=2148]

Күөн-күрэс түмүгүнэн оҕолорго биирдиилээн ааҕыыга 1-кы үктэл – Валентин Новгородов (Хомустаах), 2-с үктэл – Олеся Крылова (Чараҥ), 3-с үктэл – Надя Ханчаева (Чараҥ) уонна биһирэбил бирииһи Айтал Мигалкин (Мүрү) ылан үөрдүлэр-көттүлэр. Бөлөҕүнэн ааҕыыга Мындаабаттан уолаттар бөлөхтөрө кыттан биһирэбил бирииһинэн бэлиэтэннэ.

Улахан дьоҥҥо 1-кы үктэлгэ – Афанасий Бурцев (Майаҕас), 2-с үктэлгэ – Розанна Дегтярева (Тулуна), 3-с үктэлгэ Лена Избекова (Хомустаах), биһирэбил бириискэ Вера Сивцева (Мындааба) уонна бөлөҕүнэн ааҕыыга «Олоҥхо дьиэтэ» этно-культурнай киин бөлөҕө кыттан биһирэбил бириискэ тиксэннэр үөрүү өрөгөйүн биллилэр.

Күн иккис аҥаарыгар дьоро күн үөрүүлээх чааһа буолла. Найахыттан уолаттар бөлөхтөрө кэлэн тэрээһини уус-уран ааҕыынан арыйдылар. Ол кэнниттэн сценаҕа Мүрү 1-кы нүөмэрдээх оскуолатын күпсүүрдьүт уолаттара тахсан дирбийэн-дарбыйан оонньоон көрөөччүлэри сэргэхситтилэр. Салгыы бу бэлиэ күнүнэн Уус Алдан улууһун баһылыгын солбуйааччы Анатолий Сторожев, Мүрү нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччы Вероника Сивцева, үөрэх улуустааҕы управлениетын начальнига Степан Литвинцев уонна «Кэскил түһэ» ийэ тыл түмсүүтүн салайааччыта Светлана Бурцева истиҥник эҕэрдэлээтилэр.

Бүгүҥҥү тэрээһин сонун көстүүтүнэн Уус Алданнааҕы оҕоҕо аналлаах социальнай реабилитациялыыр киин үлэһиттэрэ көрдөрбүт «Былыр уонна быйыл» дьүһүйүүлэрэ буолла. Ол курдук «Көмүлүөк тула», «Отчуттар», «Суоллааҕы көрсүһүү» көстүүлэр биһиги Ийэ тылбыт баайа былыргыттан быйылгыга диэри хайдах уларыйан тиийэн кэлбитин итэҕэтиилээхтик көрдөрөн көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ылыахтарын ыллылар. Тыл уобараһын толорбут Наталья Гуляеваны дьон олус сөбүлээтэ. Кэрэхсибиллээҕэ диэн – бу тэрилтэ үлэһиттэрэ уонна иитиллээччилэрэ бары кыттыбыттара, уус-уран уустук тыллардаах этиилэри бары өйтөн ааҕан толоруулара буолар. Дьүһүйүүнү суруналыыс, суруйааччы Светлана Бурцева-Суугунай Чараана суруйбут, туруорбут. Чахчы, билиҥҥи тыл кыһалҕатын таарыйар, инникигэ эрэли үөскэтэр сонун туруоруу эбит. Сценаҕа тэрилтэ салайааччыта Иннокентий Сергеев тахсан мустубут дьону эҕэрдэлээтэ, коллектив аатыттан дьүһүйүү дьон дьүүлүгэр тахсыбытынан Светлана Бурцеваҕа махтанан туран сибэкки дьөрбөтүн туттарбыта ытыс тыаһынан доҕуһуолланна.

Салгыы сценаҕа Уйбаан Бахсылыырап олоҕун, айар үлэтин кэпсиир монтаһы «Кэскил түһэ» ийэ тыл түмсүү кыттыылаахтарын толордулар. Маны таһынан «Уһуктуу» литературнай түмсүү хоһоонньуттара бэйэлэрин хоһооннорун ааҕыылара, эҕэрдэ нүөмэрдэр кэрэтик иһилиннилэр. Тэрээһин Уйбаан Бахсылыырап хоһоонун күргүөмүнэн ааҕыынан түмүктэннэ.

Улууспутугар саҥа киин арыллыбытын туһунан, киин сыалын-соругун улуустааҕы кииннэммит бибилэтиэкэ тиһигин методиһа Феврония Федорова уонна култуура салалтатын начаалынньыгын солбуйааччы Саина Стручкова иһитиннэрдилэр.

Ол курдук, Ресурснай киин кииннэммит бибилэтиэкэ иһинэн үлэлиир буолуоҕа. Бибилэтиэкэ иһинэн специалистар бөлөхтөрө тэриллэн, улууспут түмсүүлэрин уонна биирдиилээн дьон көҕүлүүр бырайыактарын, о.э. гражданскай инициативаны өйүүр сыаллаах киирбит бырайыактары түмэн, сыаналаан, туһуламмыт сиригэр ыытарга үлэлэһиэхтэрэ. Ону таһынан өрөспүүбүлүкэҕэ биллэриллэр граннаах куонкурустарга дьону кытта ыкса сибээстээхтик үлэлэһиэхтэрэ.

Семинар-тренинг кыттыылаахтара икки күн устата грант усулуобуйатын анаарарга, докумуону, бырайыагы оҥорорго, хайдах киирсэргэ үөрэниэхтэрэ. Кинилэри СӨ Ыччат дьыалатыгар уонна социальнай коммуникация министиэристибэтин, гражданскай уопсастыбаны кытта алтыһар салаатын исписэлииһэ Дмитрий Куприянов үөрэтэн саҕалаата. Оттон сарсын бырайыактаах дьону кытта көрсөн сүбэ-ама биэриэхтэрэ.

Мария Аргунова

Бу дьулаан быһыыланыы туһунан мин биир билэр киһибиттэн истибитим. Аҕыйах хонуктааҕыта бассаапка устуоруйа билимин дуоктара Розалия Бравина “Ааспыт үйэлэр үһүйээннэрэ уонна чахчылара” кинигэтиттэн быһа тардыы тарҕанан бэрт улаханнык ырытыы буолла. Соһуйуу, өмү­рүү да баара. Онно өбүгэлэрбит төрөппүттэ­рин олус кырдьалларыгар тиэрпэккэ тыыннаахтыы көмөллөрүн туһунан кэпсэнэр этэ. Ол быдан дьылларга оннук үгэс баар буола сылдьыбыт эбит. Дьэ, дьулаан быһыы диэтэҕиҥ.

Итинтэн сиэттэрэн киһим: ”Биһиги бө­һүөлэкпитигэр итинниккэ майгынныыр бы­һыыланыы буолан турардаах, төрөппүт ийэлэрин хоспоххо хаайан өлөрбүттэрэ”, – диэтэ. “Эс, ама дуу? Ол хаһан?” – диэн улаханнык соһуйдум. “Ааспыт үйэ 70-с сылларын саҥатыгар”, – диэтэ. Мин оҕо сааһым кэмнэрэ эбит, хайдах истибэтэхпиний, биһиги күөл уҥуор чугас бөһүөлэккэ олорбуппут ээ. Истибэккэ хаалыахпын сөп, оччолорго араас куһаҕан быһыыланыылары мээнэ кэпсээбэт, оҕо истибэтигэр, сибигинэһэн эрэ кэпсэтэр буолаллара. Онон кистэлэҥҥэ тутуллан баран, устунан умнуллан да хаалааччы. Оччону истэн баран тулуйбатым, киһибин: ”Кэпсээ”, – диэн хаайдым. Хата улгумнук сөбүлэстэ. Дьэ, маннык эбит:

– Мин оччолорго 7 сааспын туолан оскуо­лаҕа барыахтаах сайыным этэ. Кэпсиир ыалым биһигиттэн чугас олорбуттара. Наһаа мааны, дьиэлэригэр киһи сэрэнэн киирэр ыала этилэр. Оннооҕор тэлгэһэлэрэ, санаабар, барыбыт киэниттэн эрэ күөх, сибэккинэн симэммит буолара. Арай биир күн, арааһа ыам ыйын бүтүүтэ буолуо, хоспохторугар дьон бөҕө айманар саҥата оргуйан олорор. Мин доҕорбунаан ааһан иһэн истэммит, саһан тиийэн көрөөччү буоллубут. Хоспох таһыгар ким да суох, иһигэр айманаллар. Сотору аҕалара уонна ийэлэрэ балтынаан тахсан кэллилэр. Аҕалара: ”Абааһы эмээхсинэ, сыта-сымара. Сыттын итиннэ. Самаан сайын, туох да буолуо суоҕа”, – диэн кыыһыран бырдааттанар. Биһиги улаханнык тугу да өйдөөбөтүбүт. Мэник-тэник оҕо сааспыт биир күнүн ураты көстүүтүн курдук ылыммыппыт. Ол эрээри, ити көстүү ол сайын биһиги харахпыт далыгар сылдьыбыта. Бу ыаллар уолларын (биһигиттэн үс-түөрт сыл аҕа этэ) кытта биирдэ эмит алтыһан оонньуур этибит. Онно кэлэн баран ээр-сэмээр хоспох эркинин быыһынан ким баарын көрө сатыыр этибит. Дьонун ыҥырар саҥатын истэр буоллахпыт. Ону аҕалара таба көрдөҕүнэ кыыһыран хаһыытыыра. Ол кытаанах хаһыыттан биһиги атахха биллэрэрбит. Төһө да куттаннарбыт, өйдөөн кэллэрбит эрэ, син биир уоран көрөр буоларбыт.

Биһиги хоспох кэтэҕинэн, дьиэттэн тахсаат да көрө охсубат өттүттэн көрөрбүт. Ким баарын ол-бу араас мал-сал мэһэйдиир буолан көрбөт этибит эрээри, киһи өйдөөбөт энэлгэн аҥаардаах саҥаны истэрбит. Ол быыһыгар ас да көрдөөн муҥнанара. Дьэ, ким да ас киллэрэн эрэрин көрбөт этибит (түбэһэ көрбөтөхпүт буолуо), арай оҕолор хомуоска уу дьалкыһытан киллэрэллэрин көрөрбүт.

Эмээхсин барахсан ол күһүн, мин оскуолаҕа барыахпар диэри хоспоххо сыппыта. Дьонтон истибиппинэн хаар түһүөр диэри сытан баран өлбүт үһү. Дьэ, сүрдээх дии. Мин санаабар, аччыктаан, тоҥон да өллө ини. Бу сааһыран иһэн өйдөөтөхпүнэ, дьиҥнээх аньыыны быһыыланыы эбит. Ол сэтигэр бу мааны, үрүҥ үлэһит ыал олоччу эстибиттэрэ. Икки оҕолоох­торо түптээх олоҕу олорбокко, ускул-тэскил сылдьан суох буолбуттара. Дьиэлэрэ көтүллэн, тэлгэһэлэрэ ыһыллан, билигин онно дьон олоро сылдьыбытын ампаар эрэ кэрэһэлиир. Бука, кырыыс тиийбитэ буолуо.

Бу дьулаан быһыыланыы оччолорго да улаханнык иһиллибэккэ, ити ыал оччотооҕу уопсастыба үрдүкү араҥатын кэккэтигэр сылдьыбыт буоланнар, эмээх­син барахсаны ыалдьан өллө диэбиттэрэ буолуо. Ол иһин дьон кэпсээнигэр эрэ хаалан сырыттаҕа.

Аанньаах Киһитэ

Ол курдук сэбиэскэй кэмҥэ бу совхозтартан Социалистическай Үлэ Геройа Анастасия Копырина, оччолорго “Слава” уордьанынан наҕараадаламмыт, кэлин Саха сириттэн бастакынан Россия Үлэҕэ Дьоруойунан ааттаммыт Михаил Готовцев, килбиэннээх үлэлэринэн аар-саарга аатырбыт онтон да атын туруу үлэһиттэр тахсыбыттара.  Онон оччотооҕу салайааччылар, бэтэрээннэр Уус Алдан улууһун салалтатыгар этии киллэрэн, икки өттүтэн сөбүлэһэн, бу совхозтар тэриллибиттэрэ үйэ аҥаардаах үбүлүөйдээх сылларын улуус таһымыгар бэлиэтииргэ диэн быһаарыллан тэрийэр хамыыһыйа бигэргэммитэ.

Бүгүн хамыыһыйа бастакы тэрээһин мунньаҕа буолла, мунньаҕы улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Илья Артамонов ыытта. Үс совхоз үбүлүөйүн тэҥҥэ тутан бэлиэтиир тэрээһин ааспыт кэм үлэһит дьонун чиэстээн, кинилэр килбиэннээх үлэлэрин суолун кэнчээри ыччакка, эдэр көлүөнэҕэ билиһиннэрэр, патриоттуу тыыҥҥа иитэр улахан суолталаах буолуоҕа диэн этилиннэ. Онуоха дойдуга, өрөспүүбүлүкэбитигэр, улууспутугар Дьиэ кэргэн, Оҕо саас уонна Аҕа сыллара биллэриллибиттэрэ оччотооҕу кэм туруу үлэһиттэрин дьиэ кэргэттэригэр, оҕолоругар-урууларыгар, кинилэр сыдьааннарыгар дьоннорун ааттарын үйэтитэллэригэр төһүү буолуоҕа.

Диана Седалищева